Terug naar alle artikelen
Freelance werken is in de cultuursector heel gebruikelijk. Volgens de Cultuurmonitor werkte 1 op de 3 professionals in de culturele en creatieve sector in 2024 als zelfstandige. De reden is dat veel culturele organisaties projectmatig werken. Voorstellingen, tentoonstellingen of festivals hebben elk een eigen looptijd en team. Dat team wordt naast vaste medewerkers aangevuld met freelancers die taken als communicatie, fondsenwerving, marketing, techniek, productie en programmering op zich nemen.
Tegelijkertijd zijn er veranderingen in het werkveld. Organisaties sturen door de Wet DBA en vrees voor schijnzelfstandigheid vaker aan op loondienst, maar ook persoonlijke behoeften kunnen veranderen. Waar de flexibiliteit van het zzp’en eerst aantrekkelijk was, groeit later soms de behoefte aan stabiliteit en zekerheid. Denk aan een voorspelbaar inkomen, secundaire arbeidsvoorwaarden, een vast team of minder administratieve lasten.
Wil je een goede keuze maken? Dan is het belangrijk dat je weet wat de overstap naar loondienst concreet betekent en welke voor- en nadelen daarbij horen.
In dit artikel lees je:
- Wat de voor- en nadelen zijn van overstappen naar loondienst.
- Welke ervaringen voormalig zzp’ers in de cultuursector hebben met deze stap.
- En wat je verder nodig hebt om een weloverwogen keuze te maken.
Waarom kiezen freelancers voor loondienst?
De redenen om over te stappen van zzp naar loondienst verschillen per persoon. Kom je in loondienst, dan kun je rekenen op meer vastigheid. Jakob, die eerder als freelance productieleider werkte bij festivals en theatervoorstellingen op locatie, stelt: “Voor mij voelde loondienst als een stok achter de deur. Een vorm van vastheid die ik op dat moment nodig had.”
“Loondienst voelde voor mij als een stok achter de deur.”
Binnen loondienst werk je vaak in een redelijk vast team en leer je collega’s goed kennen. Dat biedt stabiliteit én zorgt voor meer helderheid in hoe je samenwerkt. “Na al die jaren van komen en gaan is het fijn om in loondienst iets duurzamers op te bouwen”, aldus Noortje, voorheen werkzaam als freelance projectleider en publieksprogrammeur.
Duidelijkheid en sociale zekerheid
Samenwerken in een vast team gaat vaak hand in hand met meer duidelijkheid over je rol en verantwoordelijkheden. Als zzp’er vervagen die grenzen vaker, bijvoorbeeld bij producties of festivals waar je meerdere rollen tegelijk hebt. Jakob vertelt: “Als zzp’er zit je vaak in een grijs gebied. Je wordt ingehuurd voor een klus, maar het is niet altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is.”
“Ik ben drie jaar freelancer geweest en heb geen arbeidsongeschiktheidsverzekering of pensioen geregeld. “
Voor anderen is sociale zekerheid de reden om de vrijheid van het freelancen op te geven voor een vaste baan. Je werkgever of de cao waar je onder valt, zorgt voor een vangnet wanneer je bijvoorbeeld arbeidsongeschikt wordt en je bouwt automatisch pensioen op. Als zzp’er is dit jouw eigen verantwoordelijkheid. Brenda vertelt: “Ik ben drie jaar fulltime freelancer geweest en heb geen arbeidsongeschiktheidsverzekering of pensioen geregeld. Wat dat betreft is het wel een voordeel dat ik dat nu weer wel heb.”
Wat verandert er in werk en structuur?
Blijft het werk wat je doet in loondienst hetzelfde als wanneer je als zzp’er werkt? De ervaringen van de geïnterviewden leren van wel. Zij stellen dat het vooral de structuur is die anders wordt. Dat hoeft niet altijd voordelig te zijn. Een contract met vaste uren en afspraken brengt ook verplichtingen met zich mee. “Als freelancer bepaal je zelf wanneer je werkt. In loondienst werkt dat anders. Mijn vrije tijd moet ik afstemmen met mijn collega’s en werkgever. Dat is wennen, zeker als je tien jaar als freelancer hebt gewerkt”, vertelt Jakob.
“Mijn vrije tijd moet ik afstemmen met mijn collega’s en werkgever. Dat is wennen, zeker na tien jaar als freelancer.”
Je inkomen verandert in loondienst ook. Als zzp’er bepaal je zelf je tarief. Werk je op uurbasis, zoals veel technici en productiemedewerkers, dan hangt je inkomen direct samen met het aantal gewerkte uren. Werk je meer projectmatig, zoals veel marketeers en communicatieprofessionals doen, dan spreek je vooraf een opdrachtbedrag af. In beide gevallen blijft je inkomen als freelancer per maand wisselend.
Inkomen: van variabel naar voorspelbaar
Een wisselend inkomen kan voordelen hebben: “Ik vond het leuk dat je als freelancer direct beloond werd voor het werk dat je deed. Werk je veel, dan factureer je veel. Heb je een rustige maand, bijvoorbeeld door vakantie, dan verdien je minder. Die dynamiek vond ik prettig”, vertelt Noortje.
Daar staat bij een baan in loondienst financiële voorspelbaarheid tegenover. “Elke maand staat er een vast bedrag op mijn rekening”, aldus Jakob. “Ik stuur geen facturen meer en hoef nergens achteraan.” Dat is een ander voordeel van loondienst: declaraties, facturen en vergoedingen lopen niet meer via jou. Daardoor besteed je minder tijd aan administratie en andere financiële rompslomp.
Is de overstap definitief?
De overstap van zzp naar loondienst hoeft geen definitief eindpunt te zijn. Veel professionals in de cultuursector bewegen tussen verschillende vormen, afhankelijk van wat op dat moment in hun leven bij hen past. Het is ook een optie om deeltijd te freelancen. Je blijft dan werken aan tijdelijke projecten of producties die je aanspreken, terwijl je profiteert van de stabiliteit en regelmaat van een parttime baan.
Welke keuze je ook maakt, het helpt om bewust te selecteren op wat voor jou belangrijk is. Hoeveel ruimte en afwisseling wordt je geboden? Hoeveel zekerheid krijg je? Zoek je vrijheid, let daarop bij vacatures. Werkgevers laten dat bijvoorbeeld zien door flexibele werktijden aan te bieden, hybride werken mogelijk te maken of door te benadrukken dat je je eigen programmering of projecten kunt initiëren. Hecht je waarde aan zekerheid, kijk naar contractvorm, uren en cao. Uiteindelijk bepaal jij wat het beste werkt voor jou, of dat nu zelfstandig werk is of in loondienst.
