Terug naar alle artikelen
Werken in cultuur draait vaak om inhoudelijke gedrevenheid en hechte samenwerking. Dat maakt het werk betekenisvol, maar vraagt ook veel betrokkenheid. In zulke omgevingen vervagen grenzen soms sneller, en wordt ongewenst gedrag minder snel herkend of uitgesproken.
Waarom speelt dit juist in de culturele sector?
De organisatie van het werk in de culturele sector maakt sommige situaties risicovol. Veel organisaties werken met kleine teams waarin medewerkers meerdere rollen combineren. Dat vergroot de betrokkenheid, maar ook de werkdruk. Rollen en verantwoordelijkheden lopen soms door elkaar, waardoor professionele grenzen minder scherp afgebakend zijn.
Veel culturele organisaties zijn afhankelijk van subsidie en projectfinanciering. Dat betekent dat contracten vaker tijdelijk zijn en continuïteit minder zeker is. In zo’n context kan het lastiger zijn om je uit te spreken, zeker wanneer je afhankelijk bent van een volgende opdracht of contractverlenging.
Ook machtsverhoudingen spelen een rol. In organisaties waar één persoon of een kleine groep veel invloed heeft op beoordelingen, kansen of contracten, ontstaat sneller een afhankelijkheidsrelatie. Dat maakt het lastiger om kritiek te uiten of grenzen aan te geven. Wie zich kwetsbaar voelt in zijn positie, zal zich minder snel uitspreken.
Hoe ziet grensoverschrijdend gedrag eruit in de praktijk?
Grensoverschrijdend gedrag is niet altijd openlijk of direct zichtbaar. Het ontstaat vaak geleidelijk en wordt soms genormaliseerd. Juist daardoor kan het moeilijk te herkennen zijn.
Het kan gaan om kleinerende opmerkingen, uitsluiting of een werksfeer waarin kritiek wordt ontmoedigd. Ook kan sprake zijn van seksuele intimidatie, machtsmisbruik of discriminatie. Soms gebeurt dat openlijk, vaker subtiel.
In creatieve samenwerkingen werken mensen vaak langdurig en nauw met elkaar samen. Wanneer hiërarchie informeel is en feedback persoonlijk wordt opgevat, kunnen grenzen vervagen. Maar ook in kantoor- en managementcontexten kan een onveilige werksfeer ontstaan, bijvoorbeeld wanneer tegenspraak structureel wordt afgestraft of signalen worden genegeerd.
Wat al deze vormen gemeen hebben, is dat ze het gevoel van veiligheid aantasten. En zonder veiligheid is gezond en professioneel werken nauwelijks mogelijk.
Wat kun je doen als je hiermee te maken krijgt?
Merk je dat je grenzen worden overschreden of voel je je structureel onveilig? Neem dat gevoel serieus. Twijfel of iets “erg genoeg” is, komt vaak voor. Dat betekent niet dat je het moet wegwuiven.
1. Bespreek wat er gebeurt met iemand die je vertrouwt
Dat kan een vriend, partner, oud-collega of mentor zijn. Iemand buiten de organisatie kan helpen om helder te krijgen wat er speelt en welke stappen passend voelen.
2. Onderzoek welke interne mogelijkheden er zijn
Veel organisaties hebben een vertrouwenspersoon of klachtenregeling. Afhankelijk van de situatie kun je ook terecht bij je leidinggevende of HR (bij grotere organisaties). In kleinere organisaties kan het bestuur of de Raad van Toezicht een rol spelen, zeker als het gedrag de directie betreft.
3. Zoek externe ondersteuning als intern niet werkbaar is
Kun of wil je geen gebruik maken van interne procedures, dan kun je terecht bij Mores. Mores is een onafhankelijk steunpunt voor werkenden en studenten in de culturele, creatieve en mediasector die te maken hebben met grensoverschrijdend gedrag. Je kunt er veilig je verhaal delen met een onafhankelijke vertrouwenspersoon.
4. Leg situaties vast
Noteer wat er gebeurt, wanneer en met wie. Dat helpt als je besluit verdere stappen te zetten.
5. Overweeg een officiële klacht
Heeft de organisatie een klachtenregeling, dan kun je een officiële melding indienen volgens die procedure. Bestaat er geen formele regeling, dan kun je je wenden tot het bestuur of de Raad van Toezicht, zeker wanneer het gedrag de directie betreft. Een externe partij kan helpen om te bepalen welke route in jouw situatie passend is.
6. Juridische stappen als laatste mogelijkheid
In uitzonderlijke gevallen kun je overwegen juridische stappen te nemen. Dat kan bijvoorbeeld via een advocaat of juridisch loket. Dit is meestal een laatste stap, wanneer andere routes geen oplossing bieden.
Over melden en zorgvuldigheid
Melden van grensoverschrijdend gedrag is nooit eenvoudig. Het vraagt moed van degene die zich uitspreekt, maar het vraagt ook zorgvuldigheid van organisaties die met een melding omgaan. Beschuldigingen kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor alle betrokkenen.
Daarom is het belangrijk dat organisaties heldere procedures hebben en zorgvuldig onderzoek doen wanneer er een melding binnenkomt. Transparantie, onafhankelijkheid en hoor en wederhoor zijn essentieel om recht te doen aan alle betrokkenen.
Voor jou als (toekomstig) medewerker laat de manier waarop een organisatie met meldingen en klachten omgaat zien hoe serieus veiligheid en zorgvuldigheid worden genomen.
Een veilige werkomgeving ontstaat niet vanzelf. Het vraagt duidelijke afspraken en de bereidheid om ook lastige kwesties zorgvuldig te behandelen.
